Międzynarodowy Dzień Tolerancji. Dlaczego szacunek dla różnorodności jest ważny?
Tolerancja pomaga żyć bez przemocy i konfliktów. Sprawdź, czym są mowa nienawiści i przestępstwa z nienawiści oraz jak reagować na hejt.
16 listopada przypada Międzynarodowy Dzień Tolerancji. Jego ustanowienie wiąże się z Deklaracją na temat zasad tolerancji (Declaration of Principles on Tolerance), przyjętą 16 listopada 1995 r. przez państwa członkowskie UNESCO, czyli Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury. Od 1996 r. rocznica przyjęcia dokumentu jest obchodzona jako dzień poświęcony tolerancji.
Deklaracja zwraca uwagę na konieczność poszanowania różnorodności kulturowej, odmiennych sposobów wyrażania siebie oraz stylów życia. Jej podstawą jest uznanie, że ludzie się różnią, a tolerancja pozwala współistnieć zróżnicowanym społecznościom.
Encyklopedia PWN podaje, że słowo „tolerancja” pochodzi od łacińskiego tolerantia, oznaczającego cierpliwość i wytrwałość. W socjologii określa postawę dopuszczającą głoszenie poglądów, z którymi się nie zgadzamy, oraz życie w sposób, którego nie aprobujemy. W praktyce oznacza zgodę na to, by społeczność, do której należymy, była zróżnicowana w ważnych dla nas kwestiach.
Tolerować to szanować cudze poglądy, uczucia, upodobania i zachowania, nawet gdy są zupełnie inne od naszych lub pozostają z nimi w sprzeczności. To także uznanie prawa innych do własnych myśli, opinii i sposobu życia. Taka postawa wpływa na to, jak traktujemy ludzi i funkcjonujemy w rodzinie, grupie społecznej, społeczeństwie czy w relacjach między narodami. Sprzyja pokojowemu współżyciu, bez konfliktów i przemocy, a na arenie międzynarodowej – bez walk i wojen.
Znaczenie tolerancji szczególnie widać we współczesnym, różnorodnym świecie. W miastach spotykamy ludzi różnych ras, mówiących różnymi językami i wyznających odmienne religie. Różnią się oni także wyglądem, fryzurami czy strojem. W debacie publicznej, mediach tradycyjnych i społecznościowych obecne są różne opinie, poglądy, teorie i filozofie życia. Ta różnorodność ubarwia i wzbogaca życie, napędza rozwój oraz sprawia, że świat jest ciekawy.
Jej ciemną stroną są między innymi przemoc, dyskryminacja, mowa nienawiści, hejt i marginalizowanie innych.
Komitet Rady Europy w definicji zamieszczonej w załączniku do Rekomendacji Komitetu Ministrów nr R(97), przyjętej 30 października 1997 r., określa mowę nienawiści (ang. hate speech) jako każdą wypowiedź, która szerzy, propaguje lub usprawiedliwia nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm albo inne formy nienawiści wynikające z nietolerancji. Wskazuje między innymi na agresywny nacjonalizm, etnocentryzm oraz wrogość wobec mniejszości, migrantów i imigrantów. Językiem nienawiści są negatywne emocjonalnie wypowiedzi wymierzone w grupy lub osoby z powodu ich rzeczywistej bądź przypisywanej przynależności do określonej grupy.
Hejt, będący przejawem braku tolerancji, to mowa nienawiści obecna w internecie. Może przyjmować formę słowną, ale również graficzną – na przykład gifów, memów oraz filmów, które ośmieszają lub poniżają. Takie treści są kierowane przeciwko osobom lub grupom ze względu między innymi na pochodzenie etniczne, rasę, zawód, wiek, niepełnosprawność, wyznanie, tożsamość płciową czy orientację seksualną. Nie mają wartości merytorycznej, za to mogą ranić i upokarzać adresatów. Obraźliwy komentarz skierowany do jednej osoby ze względu na jej cechę, taką jak narodowość, kolor skóry, płeć, niepełnosprawność lub wiek, dotyka również innych osób, które tę cechę mają. W efekcie liczba osób czujących się pokrzywdzonymi może być znacznie większa.
Nietolerancja, obrażanie, poniżanie i dokuczanie – zarówno w bezpośrednich kontaktach, jak i w sieci – mogą dotyczyć osób z każdej grupy wiekowej, zawodowej i społecznej. Mowa nienawiści pojawia się niestety także w środowisku szkolnym. Młodzi ludzie mogą kierować poniżające komentarze pod adresem innych ze względu na wygląd, sytuację materialną, słuchaną muzykę, orientację seksualną lub tożsamość płciową.
Emocjonalny rozwój nastolatków sprawia, że nawet pozornie niewinna uwaga, która zaczyna żyć własnym życiem w internecie, może wywołać silne emocje. Powtarzające się szyderstwa, nienawistne komentarze i brak akceptacji mogą obniżać samoocenę oraz prowadzić do zaburzeń psychicznych. W skrajnych przypadkach mogą przyczyniać się do prób samobójczych. Dlatego tolerancja, akceptacja i zrozumienie są ważne w każdej sferze życia – stanowią przeciwwagę dla przemocy, agresji i nienawiści.
Osobną kategorią są przestępstwa z nienawiści, istotne także z prawnego punktu widzenia. Według definicji Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (ODIHR-OSCE) jest to każde przestępstwo wymierzone w ludzi lub ich mienie, w którym ofiara bądź inny cel zostaje wybrany z powodu rzeczywistego lub domniemanego związku z grupą albo wspierania jej. Grupa ta jest wyróżniana na podstawie cech wspólnych jej członków, takich jak rasa, narodowość, pochodzenie etniczne, język, kolor skóry, religia, płeć, wiek, niepełnosprawność fizyczna lub psychiczna, orientacja seksualna albo inne podobne cechy.
W polskim prawie przykłady czynów związanych z nienawiścią można znaleźć między innymi w Kodeksie karnym: art. 119 dotyczy przemocy i groźby bezprawnej, art. 256 – propagowania faszyzmu i totalitaryzmu, a art. 257 – znieważenia grupy lub osoby. To przykłady wynikające bezpośrednio z treści przepisów. Nienawiść może być jednak motywem sprawców także innych przestępstw.
Pamiętajmy: nienawiści ani hejtu nie można usprawiedliwiać. U ich podstaw, podobnie jak u podstaw nietolerancji, często leżą niska samoocena, brak rzetelnej wiedzy i stereotypy dotyczące ludzi oraz otaczającego świata. Przyczyną może być również strach przed odmiennością kulturową, religijną lub seksualną, a także lęk i poczucie zagrożenia ze strony osób postrzeganych jako „inne” czy „obce”.
Powielanie nienawistnych treści oraz udostępnianie szyderczych i poniżających tekstów, memów czy filmów oznacza akceptowanie hejtu i nakręcanie spirali nienawiści. Zanim napiszemy, udostępnimy lub polubimy komentarz w internecie, warto się zastanowić.
Rodzicu: dawaj dziecku dobry przykład. Ucząc je tolerancji, pomagasz mu rozumieć świat i drugiego człowieka. Zwracaj uwagę na słowa, których używasz, gdy komentujesz ludzi i otaczającą rzeczywistość. Reaguj, jeśli twoje dziecko posługuje się mową nienawiści lub hejtem – dziś może być ich autorem, a jutro stać się ofiarą.
Fotografia: UNESCO (Biuro Prewencji KGP).
Źródło: policja.gov.pl
Redakcja 24 Gostyń
Lokalny serwis informacyjny Gostynia i okolic. Jak powstają nasze teksty · Zgłoś temat lub błąd